Gợi ý mặc gì khi trời lạnh đột ngột và cách giữ ấm cơ thể hiệu quả cho người lớn, trẻ nhỏ, người già trong những ngày rét bất thường.

Mặc gì khi trời lạnh đột ngột? Cách giữ ấm cơ thể hiệu quả

Một buổi sáng vẫn còn nắng, đến chiều gió mùa kéo xuống là cảm giác lạnh có thể thay đổi rất nhanh, nhất là ở miền Bắc, vùng núi cao hoặc khi di chuyển bằng xe máy qua những cây cầu gió lùa. Lúc đó, mặc đúng không chỉ để đỡ rét, mà còn để giữ cơ thể ổn định, tránh run, mỏi cơ và cảm giác kiệt sức vì mất nhiệt quá nhanh.

Điều đáng nói là nhiều người tưởng lạnh chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ ngoài trời. Thực tế, gió, độ ẩm, mồ hôi trên da và cách chọn lớp áo quyết định cảm giác lạnh nhiều không kém. Vì vậy, muốn giữ ấm hiệu quả, cần hiểu cơ thể mất nhiệt như thế nào rồi mới chọn trang phục phù hợp.

Mặc nhiều lớp để giữ ấm

Cách giữ ấm đáng tin cậy nhất khi trời lạnh đột ngột là mặc nhiều lớp thay vì trông chờ vào một chiếc áo thật dày. Lớp trong nên ưu tiên chất liệu thoát ẩm tốt để mồ hôi không đọng lại trên da. Lớp giữa có nhiệm vụ giữ không khí ấm, còn lớp ngoài cản gió và hạn chế hơi lạnh xuyên qua. Khi ba lớp này phối hợp đúng, cơ thể sẽ giữ được nhiệt ổn định hơn nhiều so với việc mặc một lớp nặng nhưng bí.

Cơ chế giữ ấm nằm ở lớp không khí bị giữ giữa các lớp vải. Không khí là chất dẫn nhiệt kém, nên nếu quần áo tạo được những khoang khí nhỏ, nhiệt từ cơ thể sẽ thoát ra chậm hơn. Ngược lại, khi mặc quá chật, các lớp vải ép sát làm mất khoảng không này, khả năng cách nhiệt giảm rõ rệt. Nếu vận động nhiều mà vẫn mặc quá dày, mồ hôi sẽ làm lớp trong ẩm ướt, rồi chính hơi ẩm đó lại kéo nhiệt ra khỏi cơ thể nhanh hơn vì bay hơi lấy đi nhiệt lượng.

Với thời tiết lạnh bất chợt ở Việt Nam, cách thực tế nhất là mặc áo giữ nhiệt hoặc áo mỏng ôm vừa người ở lớp trong, sau đó thêm áo len, áo nỉ hoặc áo fleece ở giữa, rồi khoác ngoài một lớp chống gió. Khi di chuyển ngoài trời bằng xe máy, lớp ngoài càng quan trọng vì gió lùa làm lạnh nhanh hơn nhiều so với đứng yên. Trái lại, nếu chỉ ngồi trong phòng, đi làm văn phòng hay vào quán cà phê, có thể giảm bớt một lớp để tránh đổ mồ hôi và lạnh ngược khi bước ra ngoài.

Giữ ấm cho trẻ nhỏ

Trẻ nhỏ mất nhiệt nhanh hơn người lớn vì cơ thể còn nhỏ, diện tích bề mặt so với khối lượng cơ thể lớn hơn và khả năng tự điều hòa nhiệt chưa thật ổn định. Khi trời trở lạnh đột ngột, trẻ cũng thường chưa biết diễn tả rõ là đang lạnh, nhất là trẻ nhỏ chưa nói sõi. Vì thế, cách chọn đồ cho trẻ không nên chỉ nhìn vào vẻ dày hay mỏng, mà phải xem trẻ có vận động, có ra mồ hôi hay có bị gió lùa vào vùng cổ, ngực và bàn chân hay không.

Cơ chế giữ ấm cho trẻ vẫn dựa trên nguyên tắc giống người lớn, nhưng cần cẩn thận hơn với mồ hôi và độ bí. Nếu trẻ chạy nhảy trong nhà hoặc được bế ra ngoài ngay sau khi vừa mặc quá dày, nhiệt độ cơ thể tăng lên rồi mồ hôi thấm vào áo. Lúc đó, khi ngừng vận động hoặc lên xe đi đường dài, phần ẩm ấy làm trẻ lạnh nhanh hơn. Vì vậy, trẻ cần lớp trong mềm, thấm hút vừa đủ, lớp giữa nhẹ nhưng giữ nhiệt tốt, và lớp ngoài không cản trở vận động. Quần áo quá bó sẽ làm trẻ khó cử động, còn quá rộng lại để gió lùa vào nhiều hơn.

Thực tế khi mặc đồ cho trẻ là phải ưu tiên vùng thân trên, cổ, lưng và bàn chân. Nhiều gia đình chỉ chú ý áo khoác mà quên tất, mũ hoặc lớp áo lót bên trong. Với trẻ sơ sinh và trẻ rất nhỏ, chỉ cần hở cổ, lưng hoặc bàn chân trong phòng lạnh cũng có thể làm trẻ ngủ chập chờn và quấy khóc. Nếu trẻ đổ mồ hôi ở lưng hoặc gáy, nên thay ngay lớp trong thay vì tiếp tục mặc nguyên bộ, vì mồ hôi là yếu tố khiến thân nhiệt tụt nhanh nhất khi nhiệt độ môi trường giảm.

Bịt kín đầu, cổ, tay chân khi ra ngoài

Khi ra ngoài trời rét, ba vùng dễ mất nhiệt nhất là đầu, cổ và các đầu chi. Lý do là những vùng này có nhiều mao mạch gần bề mặt da, lại thường ít được che kín nếu mặc đồ chưa đủ kỹ. Chỉ cần gió lùa qua cổ áo, cổ tay hay mắt cá chân, cảm giác lạnh có thể tăng lên rất rõ dù phần thân đang mặc khá ấm. Vì vậy, giữ ấm cơ thể không chỉ là tăng số lớp áo, mà còn phải chặn đúng những khe hở mà gió có thể đi vào.

Cơ chế ở đây là sự co mạch. Khi cơ thể gặp lạnh, các mạch máu ở da và đầu chi co lại để giữ máu ấm cho vùng lõi. Đây là phản ứng sinh tồn bình thường, nhưng nó cũng làm tay chân dễ lạnh, tê và kém linh hoạt hơn. Nếu tay chân lại ẩm hoặc ướt, nhiệt bị kéo ra nhanh hơn nữa vì nước dẫn nhiệt tốt hơn không khí rất nhiều. Bởi vậy, găng tay, khăn quàng cổ, mũ len và tất khô không phải phụ kiện cho đủ bộ, mà là lớp giữ nhiệt thực sự trong thời tiết lạnh đột ngột.

Khi đi làm, đi học hoặc di chuyển đường dài, nên chú ý đến những tình huống gió tạt mạnh như đi qua cầu, chạy xe máy lúc sáng sớm hoặc đứng chờ xe buýt ngoài trời. Một chiếc khăn mỏng quấn kín cổ và phần ngực trên thường hiệu quả hơn nhiều người nghĩ, vì vùng cổ là nơi gió dễ luồn vào nhất. Với tay chân, nên ưu tiên găng vừa tay, tất đủ dày và giày có đế cách đất tốt. Nếu giày quá bí hoặc tất bị ẩm, cơ thể sẽ lạnh nhanh hơn ngay cả khi áo khoác phía trên vẫn đủ dày.

Người già, người có bệnh nền và cách giữ nhiệt độ phòng phù hợp khi ở nhà

Người lớn tuổi và người có bệnh nền thường nhạy cảm với lạnh hơn vì khả năng điều hòa nhiệt không còn linh hoạt như trước. Tuổi cao làm tốc độ chuyển hóa cơ bản giảm, lớp mỡ dưới da mỏng hơn ở một số người, cảm giác lạnh cũng kém nhạy hơn nên họ dễ ở trong trạng thái lạnh mà không nhận ra sớm. Với người có bệnh tim mạch, hô hấp, tiểu đường hoặc huyết áp, thời tiết lạnh còn có thể làm cơ thể phải gồng lên nhiều hơn để giữ ấm, khiến tim và mạch máu chịu áp lực lớn hơn.

Đây là lúc nhiệt độ trong phòng trở nên quan trọng. Phòng quá lạnh khiến cơ thể phải giữ nhiệt liên tục, còn phòng quá nóng lại làm da khô, khát nước và dễ choáng khi bước ra ngoài. Điều cần hướng tới là một mức nhiệt ổn định, tránh chênh lệch quá mạnh giữa trong nhà và ngoài trời. Cơ chế là cơ thể thích nghi với thay đổi nhiệt bằng cách điều chỉnh mạch máu và nhịp tim. Nếu phải chuyển từ phòng ấm sang ngoài trời lạnh quá nhanh, mạch máu co lại đột ngột, người già có thể chóng mặt, mệt hoặc khó chịu hơn người trẻ.

Vì vậy, buổi sáng sớm là thời điểm cần cẩn thận nhất. Nếu phòng ngủ vẫn lạnh, nên mặc thêm lớp áo nhẹ khi ra khỏi giường, ngồi nghỉ vài phút cho cơ thể “vào nhịp” rồi mới ra ngoài. Với người có bệnh nền, tốt nhất tránh ra đường quá sớm khi gió còn mạnh. Nếu phải di chuyển, nên giữ ấm phần ngực, cổ và bàn tay trước tiên, vì đây là những vùng tác động rõ đến cảm giác lạnh toàn thân. Khi ở nhà, nên đóng kín cửa gió lùa nhưng vẫn giữ không khí lưu thông vừa phải để phòng không bí và không ẩm.

Lưu ý khi dùng sưởi và tránh tinh dầu cho trẻ

Khi trời lạnh sâu, nhiều gia đình dùng máy sưởi, quạt sưởi hoặc điều hòa hai chiều để giữ phòng ấm hơn. Cách này hữu ích, nhưng chỉ an toàn khi đặt thiết bị đúng vị trí và không để nhiệt thổi trực tiếp vào người quá lâu. Nếu ngồi sát nguồn nhiệt, da sẽ khô, niêm mạc mũi họng dễ rát và cơ thể cũng mất nước nhiều hơn mà không nhận ra. Một căn phòng ấm nhưng quá khô còn khiến trẻ và người già ho, nghẹt mũi hoặc ngủ không sâu.

Cơ chế của máy sưởi là làm tăng nhiệt độ không khí trong phòng, nhưng đồng thời thường làm giảm độ ẩm tương đối. Không khí khô khiến lớp niêm mạc bảo vệ đường hô hấp mất đi độ ẩm tự nhiên, từ đó kém hiệu quả hơn trong việc giữ bụi và giữ ẩm. Nếu phòng kín quá lâu, chất lượng không khí còn có thể giảm thêm do thiếu lưu thông. Với các thiết bị đốt nhiên liệu như than, bếp gas hoặc bếp than tổ ong, nguy cơ khí độc trong không gian kín là vấn đề không được xem nhẹ. Vì vậy, chỉ nên dùng nguồn sưởi an toàn, tránh ngủ trong phòng kín hoàn toàn mà không có thông gió phù hợp.

Riêng với trẻ nhỏ, tinh dầu khuếch tán trong phòng không phải lựa chọn an toàn tuyệt đối. Hệ hô hấp của trẻ còn nhạy, mùi quá đậm hoặc một số thành phần bay hơi có thể gây kích ứng, nhất là khi trẻ đang có viêm mũi, ho hoặc cơ địa dị ứng. Nếu muốn phòng dễ chịu hơn, cách an toàn hơn là giữ không khí sạch, đủ ấm, đủ ẩm và không để nguồn nhiệt thổi thẳng vào mặt trẻ. Với mùa lạnh ở Việt Nam, mục tiêu không phải làm phòng thật nóng, mà là giữ cơ thể ở trạng thái ổn định, khô ráo và không bị sốc nhiệt khi ra vào phòng nhiều lần.

Câu hỏi thường gặp

Trời lạnh đột ngột thì nên mặc bao nhiêu lớp là đủ?

Không có con số cố định cho mọi người, vì còn tùy nhiệt độ, gió và mức vận động. Cách dễ áp dụng nhất là một lớp trong thấm hút, một lớp giữa giữ nhiệt và một lớp ngoài cản gió. Nếu thấy đổ mồ hôi, bí hoặc nóng lên khi đi bộ, nghĩa là bạn đang mặc quá dày cho mức vận động hiện tại.

Trẻ em có cần mặc dày hơn người lớn không?

Thường là cần giữ ấm kỹ hơn, nhưng không có nghĩa là mặc thật dày đến mức bí. Trẻ dễ mất nhiệt, song cũng dễ đổ mồ hôi rồi lạnh ngược nếu bị bọc quá nhiều lớp. Quan trọng là giữ ấm vùng ngực, lưng, cổ và bàn chân, đồng thời thay đồ ẩm ngay khi cần.

Người già có nên ra ngoài vào sáng sớm khi trời rét không?

Nếu không cần thiết thì nên hạn chế, nhất là khi trời còn nhiều gió hoặc sương lạnh. Buổi sáng sớm là lúc cơ thể còn chưa nóng lên hoàn toàn, nên người già và người có bệnh nền dễ mệt hơn khi tiếp xúc lạnh đột ngột. Nếu bắt buộc phải ra ngoài, cần mặc kín cổ, tay chân và tránh đi quá lâu.

Có nên dùng máy sưởi liên tục cả đêm không?

Có thể dùng, nhưng không nên để nhiệt quá cao hoặc thổi trực tiếp vào người suốt nhiều giờ. Phòng quá nóng và quá khô đều gây khó chịu, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Tốt hơn là giữ phòng ấm vừa phải, tránh chênh lệch nhiệt độ quá lớn và đảm bảo không khí còn lưu thông.

Tinh dầu có giúp phòng ấm hơn cho trẻ không?

Không. Tinh dầu không có tác dụng giữ ấm cơ thể và đôi khi còn khiến đường thở của trẻ bị kích ứng. Nếu muốn trẻ ngủ dễ chịu trong thời tiết lạnh, ưu tiên là chăn, quần áo khô, phòng đủ ấm và không có gió lùa. Về mặt an toàn, cách này đáng tin hơn nhiều so với việc tạo mùi thơm trong phòng.